Protestantse Gemeente Almelo

» Over ons » Ons gebouw - De Grote Kerk

Geschiedenis van de Grote Kerk Geschiedenis van de Grote Kerk

Voor 1236 gingen de bewoners van het dorp Almelo naar de kerk in Ootmarsum.

1236
Hendrik van Almeloo (zoon van Arnoldus; zijn naam komt in 1169 in de archieven voor met de toevoeging ridder) krijgt van bisschop Otto III van Utrecht verlof om bij zijn burcht te Almelo een kapel te stichten voor hem en zijn “homines”, wonende “in villa Almeloo” (dorp Almelo).
Het was geen zelfstandige parochiekerk, maar wel een openbaar bedehuis waarin de sacramenten mochten worden bediend door een eigen hofkapelaan. Er was dus een eigen doopvont en kerkhof. De bewoners van Almelo moesten de miskoorn (jaarlijkse afdracht van een hoeveelheid graan voor pastoor en koster) blijven betalen aan de Moederkerk te Ootmarsum.

1296
De burchtkapel van Almelo wordt een zelfstandige parochiekerk met eigen pastoor en kerkmeesters.
Kerkpatroons zijn de heiligen Georgius en Mauritius. De kapel wordt tegelijk belangrijk vergroot.
In een charter wordt op 9 oktober 1299 de zelfstandigheid van de parochie vastgelegd.

1390
De parochiekerk wordt vergroot en gedeeltelijk door nieuwbouw vervangen. In het koor zou een gedeelte van de oude kapel bewaard zijn gebleven, nl. vijf zijden van de vroegere achthoek. De achthoekige doopvont (die zich thans bevindt in de huidige RK Georgiuskerk) was mogelijk een geschenk bij het weer in gebruik nemen van de kerk.
Deze middeleeuwse kerk had geen toren maar een houten klokkenhuis.

1493-1499
Er is sprake van de “tymmeringhe der kerck” te Almelo. Uit deze tijd stamt het huidige koordeel van de kerk.

1619-1621
Overgang van Rooms-Katholieke religie naar Nederduits Gereformeerde religie:

In 1613 werd de uit Duitsland afkomstige lutheraan Christoforus Ledebur als eerste predikant beroepen in Almelo. In 1619 ging hij over naar de Gereformeerde, calvinistische religie. In 1621 ging ook de Heer van Almelo, Johan van Rechteren over naar de Gereformeerde religie.
In Almelo volgde geen beeldenstorm, maar verdwenen wel afbeeldingen en de altaren uit de kerk.

1725
De kerk verkeert in zeer vervallen staat; het klokkenhuis staat op instorten en het gebouw is te klein geworden.

1733
Kerk en toren worden afgebroken, op het koor na.

1738
10 april eerstesteenlegging en op 16 november 1740 ingebruikneming van de nieuwe en vergrote kerk.

1781
De toren wordt afgebouwd en krijgt de vorm van een zgn. Welsche Haube. Waarschijnlijk heeft de toren van de kerk in Nordhorn hiervoor model gestaan.

1826
De Kerkvoogdij draagt de toren in eigendom over aan het Gemeentebestuur van Almelo.

1835
Verbouwing van de Grote Kerk. De vensterharnassen van zandsteen met versieringen worden vervangen door gietijzeren ramen. Waarschijnlijk verdwenen toen ook de laatste restanten van de gebrandschilderde ramen. Een raam dat voor het grafmonument dichtgemetseld was, bleef in oude staat.
Er komen nieuwe banken omdat er niet meer in de kerk begraven wordt (vanaf 1 januari 1828). Ook het kerkhof rond de Grote Kerk wordt gesloten; een nieuwe begraafplaats achter het klooster wordt in gebruik genomen.

1955-1957
De Grote Kerk wordt ingrijpend gerestaureerd.

De gietijzeren vensterharnassen worden vervangen door hout.
Kappen en koordak krijgen nieuwe leien en worden hersteld.

De grootste veranderingen betroffen het interieur:

De galerijen worden verwijderd;
een andere opstelling van banken en stoelen;
verlichting: kroonluchters van Venetiaans glas;
een nieuw doopvont en kansel;
het koor wordt verhoogd en krijgt over de hele breedte een trap met 6 treden;
nieuwe vloer en oude grafstenen worden op het koor gelegd.

Restauratie van de toren.

2025
Na een ingrijpende verbouwing wordt op 8 juni 2025 de vernieuwde Grote Kerk in gebruik genomen. De grootste veranderingen zijn:

een nieuw liturgisch centrum met doopvont afkomstig van de Pnielkerk;
kansel is verwijderd; een muurschildering op die plaats met een citaat uit de Bergrede;
een wapenschild van voor 1955 hangt boven de schildering;
op het koor staat de oude, ingekorte preekstoel uit 1955;
de galerijen zijn weer terug;
in de zuidellijke zijbeuk is het stiltecentrum, doopvont 1955 en vleugel;
het stiltecentrum heeft een eigen ingang;
nieuw sanitair met opbergruimte;
in de noordelijk zijbeuk is nu een keuken voor koffie en maaltijden.

terug